Σήμερα το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έδωσε το τελικό «πράσινο φως» σε κανονισμό για τη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου, τόσο μέσω αγωγών όσο και σε υγροποιημένη μορφή (LNG), προς την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ενεργοποιεί τον οδικό χάρτη του REPowerEU, με στόχο την ενίσχυση της ενεργειακής ανεξαρτησίας, τη θωράκιση της ασφάλειας εφοδιασμού και τη διατήρηση σταθερών τιμών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η απόφαση έρχεται ως άμεση συνέπεια του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και της συστηματικής χρήσης της ενέργειας ως γεωπολιτικού όπλου από τη Μόσχα. Ήδη από τη Διακήρυξη των Βερσαλλιών τον Μάρτιο του 2022, οι Ευρωπαίοι ηγέτες είχαν συμφωνήσει στην ταχεία απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, πετρέλαιο και άνθρακα.

Από το σχέδιο του 2022 στον οδικό χάρτη του 2025

Το σχέδιο REPowerEU, που παρουσιάστηκε τον Μάιο του 2022, έθεσε τις βάσεις για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία μέσω περιορισμού της ζήτησης φυσικού αερίου, αύξησης των αποθεμάτων, επιτάχυνσης των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κοινών ευρωπαϊκών αγορών φυσικού αερίου.

Αν και τα μέτρα αυτά οδήγησαν σε δραστική μείωση των ρωσικών εισαγωγών έως το 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι η πλήρης απεξάρτηση δεν είχε ακόμη επιτευχθεί. Για τον λόγο αυτό, τον Μάιο του 2025 παρουσιάστηκε επικαιροποιημένος οδικός χάρτης, με στόχο τον οριστικό τερματισμό των εναπομεινασών εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου και πετρελαίου.

Νομοθετική απαγόρευση ρωσικού φυσικού αερίου

Κεντρικό στοιχείο του νέου οδικού χάρτη αποτελεί η ευρωπαϊκή ρύθμιση που απαγορεύει τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου, τόσο μέσω αγωγών όσο και σε υγροποιημένη μορφή (LNG). Η σχετική πρόταση κατατέθηκε από την Επιτροπή τον Ιούνιο του 2025, εγκρίθηκε από Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο τον Δεκέμβριο και τέθηκε οριστικά σε ισχύ στις 26 Ιανουαρίου 2026.

Η απαγόρευση θα εφαρμοστεί σταδιακά, ώστε να αποφευχθούν σοβαροί κλυδωνισμοί στον ενεργειακό εφοδιασμό:

  • Για βραχυπρόθεσμα συμβόλαια, η απαγόρευση ισχύει από την άνοιξη του 2026.

  • Για μακροπρόθεσμα συμβόλαια, προβλέπεται πλήρης τερματισμός έως το τέλος του 2027.

Αυστηρός έλεγχος, ιχνηλασιμότητα και βαριά πρόστιμα

Για την αποτροπή καταστρατηγήσεων, εισάγεται σύστημα προέγκρισης και ιχνηλασιμότητας των εισαγωγών φυσικού αερίου. Οι εισαγωγείς θα υποχρεούνται να αποδεικνύουν ότι το αέριο δεν προέρχεται από τη Ρωσία ή ότι καλύπτεται από μεταβατική εξαίρεση.

Τα κράτη-μέλη καλούνται να θεσπίσουν αποτρεπτικές ποινές, με πρόστιμα που μπορεί να φτάνουν:

  • έως 3,5% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας εταιρείας ή

  • έως 40 εκατ. ευρώ,

    ενώ για φυσικά πρόσωπα προβλέπονται πρόστιμα άνω των 2,5 εκατ. ευρώ.

Πετρέλαιο, πυρηνικά και «σκιώδης στόλος»

Ο οδικός χάρτης επεκτείνεται και στο ρωσικό πετρέλαιο, με την Επιτροπή να προαναγγέλλει νομοθετική πρόταση εντός του 2026 για πλήρη απαγόρευση εισαγωγών έως το τέλος του 2027. Παράλληλα, εντείνονται οι προσπάθειες κατά του λεγόμενου «σκιώδους στόλου» δεξαμενόπλοιων που χρησιμοποιεί η Ρωσία για να παρακάμπτει τις κυρώσεις.

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην πυρηνική ενέργεια, με στόχο την αντικατάσταση των ρωσικών πυρηνικών καυσίμων από ευρωπαϊκές ή άλλες εναλλακτικές πηγές.

Εθνικά σχέδια διαφοροποίησης και δικλείδες ασφαλείας

Έως την 1η Μαρτίου 2026, όλα τα κράτη-μέλη θα πρέπει να καταθέσουν εθνικά σχέδια διαφοροποίησης, στα οποία θα περιγράφουν πώς απεξαρτώνται από το ρωσικό φυσικό αέριο και πετρέλαιο, ποια εμπόδια αντιμετωπίζουν και πώς σκοπεύουν να τα υπερβούν.

Η Κομισιόν διατηρεί, τέλος, τη δυνατότητα προσωρινής αναστολής της απαγόρευσης για σύντομο χρονικό διάστημα, μόνο σε περίπτωση σοβαρής απειλής για την ασφάλεια εφοδιασμού και υπό αυστηρές προϋποθέσεις.